Πολλές φορές αντιμετωπίζουμε δύσκολα προβλήματα:
Αρρώστια, θάνατο, φτώχεια, ανεργία, πόλεμο, σεισμό, πλημμύρα, φυσικές καταστροφές, συκοφαντία, διωγμό, κακοήθεια, κ.λπ.
Και πολλές φορές το δυσκολώτερο που αντιμετωπίζουμε δεν είναι το ίδιο το πρόβλημα, αλλά εκείνο το ερώτημα που γεννιέται μέσα μας:
«Θεέ μου, πού είσαι; Γιατί το επέτρεψες; Γιατί σε μένα Κύριε;
Πώς θα συνεχίσω; Πως δεν θα καταρρεύσω; Πως δεν θα απελπιστώ;
Απάντησέ μου».
Απάντηση στο ερώτημα αυτό μας δίνουν οι άγιοι οι οποίοι είναι
όπως λέγει ο απόστολος Παύλος:
«Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ’ οὐ στενοχωρούμενοι·
ἀπορούμενοι, ἀλλ’ οὐκ ἐξαπορούμενοι·
διωκόμενοι, ἀλλ’ οὐκ ἐγκαταλειπόμενοι·
καταβαλλόμενοι, αλλ' ουκ απολλλύμενοι».
Β΄Κορ. 4,8
Δηλαδή έχουν
Θλίψη από παντού, αλλά όχι στενοχώρεια·
αδιέξοδο, αλλά όχι απόγνωση·
διωγμό, αλλά όχι εγκατάλειψη από τον Θεό·
πέφτουν κάτω, αλλά δεν χάνονται.
Ας θυμηθούμε την ζωή του αγίου Νεκταρίου για να κάνουμε παραστατικά,
όσα είπαμε θεωρητικά.
-
Φοβερή φτώχεια αλλά όχι απογοήτευση και απελπισία.
Ο άγιος γεννήθηκε το 1846 στη Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης, σε οικογένεια πολύ φτωχή αλλά ευσεβή. Δεν είχε τα μέσα να σπουδάσει, να ανέλθει, να επιτύχει. Δεν είχε ισχυρούς και πλούσιους προστάτες να τον ενισχύσουν.
Δεν απελπίστηκε όμως ούτε συμβιβάσθηκε με την ανέχειά του. Δεν είπε αυτό είναι το γραφτό μου, η μοίρα μου, το πεπρωμένο μου. Ας συμβιβαστώ.
Σε ηλικία 13 ετών φεύγει για την Κωνσταντινούπολη, για να εργαστεί και να μορφωθεί. Δεν είχε μπροστά του έναν δρόμο στρωμένο. Δεν είχε οικονομική άνεση, κοινωνικές εγγυήσεις, ανθρώπους που να του εξασφαλίζουν τη σταδιοδρομία.
Εργαζόταν και συγχρόνως προσπαθούσε να μάθει, να διαβάσει, να καλλιεργήσει την ψυχή του. Εργάσθηκε στην αρχή σε έναν καπνοπώλη που τον τυραννούσε χωρίς να τον πληρώνει σωστά. Μετά τον πήρε ένας άλλος φιλάνθρωπος έμπορος επίπλων και έτσι εξελίχθηκε με κόπους βέβαια, αλλά όχι και μαρτυρικό διωγμό.
Εδώ βρίσκεται το πρώτο μάθημα.
Ο άγιος δεν περίμενε να γίνουν όλα εύκολα, για να αρχίσει να ζει.
Δεν είπε: «Όταν λυθούν τα προβλήματά μου, τότε θα μορφωθώ, θα δημιουργήσω, τότε θα προσφέρω».
Έκανε το δυνατό με τα μέσα που είχε. Αξιοποίησε το λίγο. Εργάστηκε με υπομονή αλλά και θάρρος. Και το σπουδαίο σε ηλικία μόλις 13 ετών.
Η στέρηση δεν έγινε δικαιολογία για αδράνεια
ούτε αφορμή για φθόνο απέναντι σε όσους είχαν περισσότερα.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό για την εποχή μας.
Ζούμε σε έναν πολιτισμό που συχνά μας διδάσκει ότι για να ανέλθουμε πρέπει πρώτα να είναι όλα τακτοποιημένα: Να έχουμε ασφάλεια, αναγνώριση, υγεία, οικονομική ευχέρεια, ανθρώπους που μας καταλαβαίνουν. Η ζωή όμως σπάνια είναι τόσο τακτοποιημένη.
Τελευταία 400 υποψήφιοι για το πανεπιστήμιο Πάτρας, αφού πέτυχαν στις εισαγωγικές εξετάσεις, δεν έκαναν την εγγραφή τους, διότι δεν είχαν τα οικονομικά μέσα να αντιμετωπίσουν τα έξοδα διαβιώσεως. Ο άγιος Νεκτάριος 13 ετών παιδί και πάμπτωχος έκανε κάτι άλλο. Και εν τέλει πέτυχε να σπουδάσει και να εξελιχθεί.
Μετά από 7 χρόνια παραμονής στην Κων/πολη φεύγει για την Χίο και εργάζεται ως δάσκαλος στο Λιθί. Εκεί έγινε και μοναχός και αργότερα διάκονος με το όνομα Λάζαρος. Αργότερα θα ολοκληρώσει, με υποστήριξη του ευπόρου Ιωάννη Χωρέμη, την εγκύκλιο μόρφωση στη Βαρβάκειο σχολή Αθηνών και μετά θα σπουδάσει θεολογία.
-
Η μεγάλη δοκιμασία: η αδικία και η συκοφαντία
Μετά από χρόνια μαθητείας, διακονίας και σπουδών, ο Νεκτάριος βρέθηκε στην Αλεξάνδρεια υπό την προστασία του πατριάρχη Σωφρονίου του Δ΄. Χειροτονήθηκε κληρικός, διορίσθηκε γραμματεύς στο πατριαρχείο, πατριαρχικός επίτροπος στο Κάιρο και το 1889 Μητροπολίτης Πενταπόλεως.
Ο λαός τον αγαπούσε. Εκτιμούσε την απλότητά του, το κήρυγμά του, την ευσέβειά του, τη διοικητική του ικανότητα.
Ο πατριάρχης Σωφρόνιος Δ΄ τον αγαπούσε και τον προστάτευε.
Το μέλλον του παρουσιαζόταν ελπιδοφόρο και με εγγυήσεις. Κανένα πρόβλημα δεν υπήρχε.
Και ακριβώς εκεί,
όταν όλα θα μπορούσαν ανθρώπινα να θεωρηθούν επιτυχημένα,
ὀταν όλα του χαμογελούσαν και τον ικανοποιούσαν,
υπήρχε καλός μισθός, αξίωμα, κοινωνική προβολή,
άρχισε η μεγαλύτερη δοκιμασία της ζωής του.
Η αγάπη του λαού γέννησε φθόνο σε ορισμένους. Διαδόθηκαν κατηγορίες και υποψίες για δήθεν φιλοδοξίες του. Ότι υποσκάπτει τον πατριάρχη με απώτερο σκοπό να τον διαδεχθεί. Άρχισαν να τον συκοφαντούν ακόμη και για ηθικά θέματα.
Ο άγιος Χρυσόστομος ερμηνεύοντας τις Πράξεις των Αποστόλων, στο σημείο που αναφέρουν τον λιθοβολισμό του αγίου Στεφάνου, λέγει ότι εκτός από τον υλικό λιθοβολισμό υπάρχει και ο πνευματικός που είναι χειρότερος και πιο οδυνηρός.
Ποιός είναι αυτός ο λιθοβολισμός; Η συκοφαντία. Χωρίς να σου δημιουργεί σωματικές πληγές και χωρίς να σου δημιουργεί αμορραγία σε γεμίζει πόνο και αγανάκτηση, σε τσακίζει πνευματικά, σε αποδιοργανώνει, και σε αναγκάζει ή να καταρρεύσεις τελείως ή να γεμίσεις κακία και να ζητάς με την εκδίκηση να αποκαταστήσεις την αδικία.
Έτσι το 1890, ένα χρόνο μετά την χειροτονία του σε μητροπολίτη, απομακρύνθηκε από τη θέση του και αναγκάσθηκε να φύγει για την Ελλάδα, χωρίς εκκλησιαστική δίκη και χωρίς πραγματική δυνατότητα να αποδείξει ενώπιον δικαστηρίου την αθωότητά του. Ο μισθός του κατακρατήθηκε.
Η αδικία ήταν βαριά. Και ήταν βαρύτερη επειδή συνέβη μέσα στον εκκλησιαστικό χώρο, εκεί όπου κανείς περιμένει περισσότερο από οπουδήποτε αλλού δικαιοσύνη, αδελφοσύνη, αγάπη και αλήθεια.
Ο άγιος πόνεσε. Έγραψε επιστολές. Ζήτησε να αποκατασταθεί η αλήθεια. Το ότι ήταν άγιος δεν σημαίνει ότι δεν είχε ανθρώπινη ευαισθησία. Δεν ήταν αναίσθητος. Δεν ήταν αδιάφορος για το καλό του όνομα. Δυστυχώς δεν πέτυχε τίποτα.
-
Όταν κλείνει μια πόρτα στη ζωή μας, ανοίγουν άλλες
Όταν ο άγιος έφυγε από την Αίγυπτο και ήρθε στην Ελλάδα, βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Οι συκοφαντίες είχαν προηγηθεί. Οι πόρτες δεν άνοιγαν εύκολα. Ένας αρχιερέας με μόρφωση, με πείρα και με ποιμαντικά χαρίσματα ζητούσε ουσιαστικά μια θέση απλού ιεροκήρυκα, για να μπορεί να ζήσει και να προσφέρει. Για ένα διάστημα γνώρισε και πάλι φτώχεια, ανασφάλεια και ταπείνωση.
Κι όμως δεν είπε:
«Αφού δεν με αναγνωρίζουν όπως μου αξίζει,
δεν προσφέρω τίποτε».
Αυτό είναι ένα από τα πιο δυνατά σημεία της ζωής του.
Ο άγιος δεν ταύτισε την αξία του με τη θέση του.
Δεν είπε:
«Ήμουν Μητροπολίτης, άρα δεν μπορώ να γίνω ιεροκήρυκας μιας επαρχίας».
Δεν μέτρησε τη διακονία με τον τίτλο. Μέτρησε τον τίτλο με τη διακονία.
Και αυτό αφορά όλους μας. Τον κληρικό, τον πολιτικό, τον επιστήμονα, τον εκπαιδευτικό, τον επιχειρηματία, τον εργάτη, τον οικογενειάρχη.
Η αξία μας δεν εξαντλείται στην καρέκλα που έχουμε, στον τίτλο που φέρουμε, στην αναγνώριση που λαμβάνουμε. Οι θέσεις αλλάζουν. Οι ρόλοι τελειώνουν. Η σύνταξη έρχεται. Οι κοινωνικές συνθήκες μεταβάλλονται.
Αν έχουμε στηρίξει όλη την ταυτότητά μας στο «τι είμαι για τους άλλους», μια αλλαγή μπορεί να μας γκρεμίσει. Αν όμως η ταυτότητά μας είναι πρώτα «σε ποιον ανήκω» και «για ποιον ζω», τότε ακόμη και όταν αλλάζει ο ρόλος, δεν χάνεται ο προσανατολισμός. Ένα θέατρο είναι ζωή μας στο οποιο υποδυόμαστε κάποιον ρόλο. Δεν έχει σημασία αν υποδυόμαστε τον ρόλο του βασιλιά ή του υπηρέτη, αλλά πόσο καλά τον αποδίδουμε.
Ας θυμηθούμε και την παραβολή των ταλάντων...
Ο άγιος Νεκτάριος γνώριζε ότι ανήκει στον Χριστό. Γι’ αυτό μπορούσε να υπηρετεί είτε ως Μητροπολίτης είτε ως ταπεινός ιεροκήρυκας, είτε ως σχολάρχης στη Ριζάρειο είτε αργότερα ως απλός γέροντας στην Αίγινα.
Η διακονία του δεν είχε ως κέντρο τη θέση του, αλλά τον Χριστό.
Έτσι ο άγιος κατόρθωσε να υπηρετήσει εν τέλει ως ιεροκήρυκας στην Χαλκίδα, Λαμία, Φωκίδα και αλλού. Μάλιστα να προταθεί να διαδεχθεί και τον αποθανόντα επίσκοπο Χαλκίδος.
Το 1894 ο άγιος ανέλαβε τη διεύθυνση της Ριζαρείου Εκκλησιαστικής Σχολής και παρέμεινε εκεί έως το 1908. Για 14 ολόκληρα χρόνια. Παραιτήθηκε όμως για λόγους υγείας και γήρατος και μετέβη στην Αίγινα όπου ίδρυσε γυναικεία μοναχική αδελφότητα την οποία καθοδήγησε πνευματικά μέχρι τέλους της ζωής του..
Και εκεί δεν έλειψαν οι δυσκολίες: πρακτικά προβλήματα, οικονομικές ανάγκες, κόπος, παρεξηγήσεις, συκοφαντίες, η φθορά της ηλικίας.
Ο άγιος όμως είχε μάθει πλέον ένα μυστικό:
Να μη ζητά να ελέγξει τα πάντα, αλλά να παραδίδει τα πάντα στον Θεό
και συγχρόνως να κάνει με συνέπεια το δικό του μέρος.
Πίστη, προσευχή και εργασία.
Αυτά τα τρία δεν χωρίζονται στη ζωή του.
Η πίστη του δεν ήταν παθητικότητα. Δεν έλεγε: «Ο Θεός θα φροντίσει», και ο ίδιος να μείνει αμέτοχος. Προσευχόταν αλλά δεν περιοριζόταν στην προσευχή, όπως έκανε και ο Κύριός μας. Εργαζόταν, οργάνωνε, έγραφε, οικοδομούσε, δίδασκε, φρόντιζε. Αλλά συγχρόνως δεν πίστευε ότι όλα εξαρτώνται από εκείνον. Αυτό του έδινε ελευθερία από το άγχος της παντοδυναμίας.
Πόσο έχουμε ανάγκη αυτή την ισορροπία!
Από τη μία πλευρά να μην είμαστε αδιάφοροι. Να κάνουμε ό,τι μπορούμε για το σπίτι μας, τα παιδιά μας, την εργασία μας, την πόλη μας, την πατρίδα μας, την Εκκλησία μας.
Από την άλλη, να μην κουβαλάμε το βάρος ότι εμείς πρέπει να ελέγξουμε το αύριο. Δεν είμαστε σωτήρες του κόσμου. Σωτήρας είναι ο Χριστός. Εμείς είμαστε υπεύθυνοι να είμαστε πιστοί στο σήμερα.
4. Η τελευταία δοκιμασία: ο θαυματουργός άγιος έγινε ασθενής
Στο τέλος της ζωής του ο άγιος αντιμετώπισε σοβαρή ασθένεια. Νοσηλεύθηκε στο Αρεταίειο Νοσοκομείο και εκοιμήθη τη νύχτα της 8ης προς την 9η Νοεμβρίου 1920.
Αυτό έχει μια συγκλονιστική πνευματική σημασία. Ο άνθρωπος τον οποίο αργότερα αμέτρητοι ασθενείς θα επικαλούνταν ως θαυματουργό, ο άνθρωπος για τον οποίο εγράφη ολόκληρο βιβλίο με τίτλο «Ουδέν ανίατον δια τον άγιον Νεκτάριον» πέρασε ο ίδιος από την κλίνη του πόνου και δεν θεράπευσε τον εαυτό του. Ας θυμηθούμε τον Παύλο με τον σκόλοπα οπου είχε (Β΄Κορ. 12,7). Ας θυμηθούμε τους συγχρόνους μας π. Πορφύριο και π. Παΐσιο που θεράπευσαν τόσους και τόσους αλλά δεν θεράπευσαν τον εαυτό τους.
Η πίστη δεν είναι συμβόλαιο ότι δεν θα αρρωστήσουμε.
Η αγιότητα δεν είναι ασπίδα που μας εξαιρεί από τη φθορά.
Ο Χριστός δεν υποσχέθηκε στους μαθητές του μια ζωή χωρίς σταυρό.
Υποσχέθηκε παρουσία μέσα στον σταυρό και ανάσταση πέρα από τον σταυρό.
Αυτό χρειάζεται να το ακούσει ιδιαίτερα όποιος δοκιμάζεται
από ασθένεια ή συνοδεύει έναν δικό του άρρωστο άνθρωπο.
Η ασθένεια δεν είναι απόδειξη ότι ο Θεός μας εγκατέλειψε. Η προσευχή για θεραπεία είναι ιερή και αληθινή. Ζητούμε το θαύμα. Ζητούμε την ίαση. Μα ταυτόχρονα πρέπει να ζητούμε κάτι ακόμη βαθύτερο: να μη χαθεί η πίστη στον Χριστό, η ειρήνη, η αγάπη, ακόμη και όταν η θεραπεία δεν έρχεται με τον τρόπο ή στον χρόνο που θέλουμε.
Ο άγιος Νεκτάριος δεν είναι απλώς προστάτης των ασθενών επειδή επιτελεί θαύματα. Είναι προστάτης τους επειδή ξέρει από μέσα τι σημαίνει αδυναμία, πόνος, νοσοκομειακό κρεβάτι, ανθρώπινη ευθραυστότητα. Και γι’ αυτό η μεσιτεία του έχει για τον πιστό τη θερμότητα κάποιου που πέρασε τον ίδιο δρόμο.
Ο άγιος δεν ρωτούσε διαρκώς «πώς θα φύγει η θλίψη;».
Έμαθε να ρωτά «πώς θα μείνω του Χριστού μέσα στη θλίψη;».
Αυτό είναι εντελώς διαφορετικό. Γιατί υπάρχουν καταστάσεις που αλλάζουν και υπάρχουν καταστάσεις που δεν αλλάζουν γρήγορα. Υπάρχουν προβλήματα που λύνονται και άλλα που πρέπει να τα διασχίσουμε χωρίς να λυθούν.
Αν όλη η πίστη μας στηρίζεται στο να λυθεί το πρόβλημα, κινδυνεύουμε. Αν όμως στηρίζεται στο ότι ο Χριστός είναι μαζί μας, τότε ακόμη και μέσα στο άλυτο μπορεί να υπάρξει φως.
Ο ψαλμωδός λέει:
«Ἐγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρδίαν». (Ψαλ. 33,19).
Ο Θεός είναι κοντά στους συντετριμμένους. Όχι μόνο στους δυνατούς. Όχι μόνο στους επιτυχημένους. Όχι μόνο σε εκείνους που έχουν απαντήσεις. Είναι κοντά στον άνθρωπο που στέκεται μπροστά του με σπασμένη καρδιά κι όμως δεν παύει να τον αναζητεί.
Και αυτό είναι το τελικό μήνυμα του αγίου Νεκταρίου για όλους μας: Μη φοβάσαι τόσο τη δύσκολη εποχή. Φοβήσου περισσότερο μήπως, μέσα στη δύσκολη εποχή, χάσεις τον Χριστό. Γιατί αν έχεις τον Χριστό, η θλίψη δεν είναι το τέλος. Η αδικία δεν είναι το τέλος. Η ασθένεια δεν είναι το τέλος. Ακόμη και ο θάνατος δεν είναι το τέλος.
Η ζωή του αγίου Νεκταρίου το αποδεικνύει.
Ας προσευχηθούμε λοιπόν να μας χαρίζει ο Θεός, με τις πρεσβείες του, όχι μια ζωή χωρίς σταυρό —διότι τέτοια ζωή δεν υπάρχει— αλλά καρδιά που να ξέρει να κρατά τον Χριστό μέσα στον σταυρό, ώσπου να φανεί το φως της Αναστάσεως.
ΑΡΧΙΜ. ΜΕΛΕΤΙΟΣ ΑΠ. ΒΑΔΡΑΧΑΝΗΣ