Περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης
Τι μου δίδαξε η Τεχνητή Νοημοσύνη για τον Θεό;
Δεν είμαι βιολόγος και δεν θα προσποιηθώ ότι μπορώ να μιλήσω ως ειδικός για την προέλευση της ζωής. Είμαι προγραμματιστής και ακαδημαϊκός ερευνητής στην τεχνητή νοημοσύνη και Χριστιανός.
Κοιτάζω επομένως το μυστήριο της ζωής από το δικό μου παράθυρο. Από τον κόσμο του κώδικα, των αλγορίθμων, των δεδομένων και των συστημάτων που προσπαθούμε να κάνουμε να μοιάσουν έστω και από μακριά με νοήμονα.
Η δουλειά μου με έχει διδάξει κάτι απλό. Πίσω από κάθε λειτουργικό πρόγραμμα υπάρχει μια πρόθεση.
Μπορεί ένας κώδικας να περιέχει σφάλματα.
Μπορεί να εξελίσσεται, να διορθώνεται και να γίνεται πιο σύνθετος.
Μπορεί ακόμη και να παράγει αποτελέσματα που ο δημιουργός του δεν είχε προβλέψει.
Δεν υπάρχει όμως πρόγραμμα χωρίς αρχιτεκτονική, πληροφορία χωρίς κάποια μορφή οργάνωσης, εντολή χωρίς ένα σύστημα μέσα στο οποίο αποκτά νόημα. Τα σύμβολα από μόνα τους είναι σιωπηλά. Κάτι πρέπει να τα μετατρέψει σε γλώσσα.
Όταν λοιπόν ακούω τους βιολόγους να περιγράφουν το DNA ως ένα σύστημα αποθήκευσης, αντιγραφής και μετάδοσης γενετικής πληροφορίας, δεν θεωρώ ότι απέκτησα ξαφνικά το δικαίωμα να λύσω ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά μυστήρια πόσο δε μάλλον μιας που δεν κατέχω.
Στέκομαι όμως με δέος. Βλέπω τέσσερα χημικά γράμματα που, μέσα σε ένα ασύλληπτα σύνθετο κυτταρικό περιβάλλον, συμμετέχουν στη δημιουργία και στη διατήρηση της ζωής. Όχι σαν ένα απλό αρχείο αποθηκευμένο σε έναν δίσκο, αλλά σαν μέρος ενός ζωντανού συστήματος που διαβάζει, αντιγράφει, ελέγχει και αξιοποιεί την πληροφορία του.
Εμείς στην τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιούμε τεράστια υπολογιστική ισχύ. Εκπαιδεύουμε μοντέλα με αμέτρητα δεδομένα. Κατασκευάζουμε πολύπλοκες αρχιτεκτονικές και, ακόμη και τότε, αγωνιζόμαστε να δημιουργήσουμε συστήματα που να προσεγγίζουν ελάχιστες μόνο λειτουργίες της ανθρώπινης νόησης.
Βλέπετε η μηχανή μπορεί να παράγει ένα ποίημα, αλλά δεν αισθάνεται την ομορφιά του. Μπορεί να μιλήσει για την αγάπη, αλλά δεν αγαπά. Μπορεί να περιγράψει τον πόνο, χωρίς να πονά.
Τότε κοιτάζω τον άνθρωπο. Ένα ον που δεν επεξεργάζεται απλώς πληροφορίες, αλλά γνωρίζει ότι υπάρχει. Θυμάται, ελπίζει, δημιουργεί, θυσιάζεται. Αναζητά την αλήθεια ακόμη και όταν αυτή τον δυσκολεύει. Στρέφει τα μάτια προς τον ουρανό και δεν ρωτά μόνο πώς λειτουργούν τα άστρα, αλλά γιατί υπάρχει ο ίδιος κάτω από αυτά.
Για μένα, αυτή η πραγματικότητα δεν αποδεικνύει τον Θεό με τον τρόπο που αποδεικνύεται ένα μαθηματικό θεώρημα. Ο Θεός δεν είναι μια μεταβλητή που έλειπε από την εξίσωση ούτε ένα βολικό κάλυμμα για όσα δεν έχει ακόμη εξηγήσει η επιστήμη. Η πίστη που στηρίζεται μόνο στα κενά της γνώσης κινδυνεύει να μικραίνει κάθε φορά που η επιστήμη προχωρά.
Ο δικός μου Θεός όμως δεν κατοικεί στα κενά της γνώσης. Κατοικεί στην ίδια την ύπαρξη. Στην τάξη και στην ελευθερία. Στους νόμους της φύσης και στη δυνατότητα του ανθρώπινου νου να τους κατανοεί.
Δεν είμαι μόνος σε αυτή τη σκέψη. Ο γενετιστής Francis Collins, ο άνθρωπος που ηγήθηκε του Human Genome Project, μίλησε για τη γλώσσα του Θεού και περιέγραψε τη δική του πορεία από τον αθεϊσμό προς την πίστη στον Χριστό. Δεν θεώρησε ότι έπρεπε να αρνηθεί την επιστήμη για να πιστέψει. Είδε την επιστημονική γνώση ως έναν ακόμη δρόμο προς τον θαυμασμό.
Ο θεωρητικός φυσικός John Polkinghorne αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του τόσο στη φυσική όσο και στη θεολογία. Δεν αντιμετώπισε αυτές τις δύο περιοχές σαν εχθρικά στρατόπεδα. Τις είδε ως διαφορετικές αναζητήσεις της αλήθειας. Η επιστήμη εξετάζει τους μηχανισμούς του κόσμου. Η πίστη αναζητά το θεμέλιο, τον προσανατολισμό και το νόημά του. Αυτό αισθάνομαι και εγώ μέσα από τη δική μου εργασία.
Οσο περισσότερο προσπαθούμε να κατασκευάσουμε τεχνητή νοημοσύνη, τόσο περισσότερο αποκαλύπτεται μπροστά μας το μυστήριο της φυσικής νοημοσύνης. Όσο περισσότερο γράφουμε κώδικα, τόσο βαθύτερα καταλαβαίνουμε ότι άλλο πράγμα είναι η επεξεργασία συμβόλων και άλλο η συνείδηση. Αλλο η προσομοίωση της σκέψης και άλλο ο νους. Άλλο η παραγωγή λόγου και άλλο ο Λόγος.
Δεν επικαλούμαι λοιπόν το DNA για να κλείσω μια επιστημονική συζήτηση. Το επικαλούμαι ως αφορμή για να ανοίξω μια υπαρξιακή. Μπορώ να δεχθώ ότι η επιστήμη θα συνεχίσει να αποκαλύπτει τους φυσικούς δρόμους μέσα από τους οποίους αναπτύχθηκε η ζωή. Αυτό δεν αφαιρεί τίποτε από την πίστη μου. Όπως η γνώση των νόμων της μουσικής δεν καταργεί τον συνθέτη, έτσι και η κατανόηση των μηχανισμών της δημιουργίας δεν καταργεί τον Δημιουργό. Αντίθετα, κάνει τη συμφωνία ακόμη πιο θαυμαστή.
Ως ερευνητής ζητώ αποδείξεις, ελέγχω υποθέσεις και αποδέχομαι τα όρια της γνώσης μου. Ως χριστιανός πιστεύω ότι πίσω από την πραγματικότητα δεν υπάρχει ένα τυφλό κενό, αλλά Νους, βούληση και αγάπη.
Ως προγραμματιστής, κάθε φορά που αντικρίζω πληροφορία που γίνεται ζωή, δεν μπορώ να μη σκεφτώ ότι το σύμπαν δεν μοιάζει μόνο με μια μηχανή που λειτουργεί. Μοιάζει και με έναν Λόγο που απευθύνεται σε κάποιον. Το ερώτημα είναι αν είμαστε ακόμη σε θέση να Τον ακούσουμε.
Θανάσης
@topfans
ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΩΘΟΥΝΤΟΣ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Δεν νομίζω ότι η μηχανή μπορεί να γράψει ένα ποίημα. Απλά μπορεί να κλέψει από το πλήθος των ποιημάτων και να μας παρουσιάσει προϊόν σύνθεσης. Έχει πάντως ένα καλό. Στο ερώτημά μας από πού έκλεψε, σπεύδει να μας απαντήσει.