Τὸ 387 μ.Χ., ὁ Θεοδόσιος Ἅ΄ (347-395), αὐτοκράτωρ τοῦ ἑνιαίου ἀνατολικοῦ καὶ δυτικοῦ ρωμαϊκοῦ κράτους, ἀφαίρεσε ἀπὸ τὴν Ἀντιόχεια τὸν τίτλο τῆς «Μητροπόλεως», λόγω τῆς ἀνταρσίας τῶν κατοίκων τῆς ἐναντίον του, ἐπειδὴ ἐπέβαλε νέους καὶ ὑπερβολικοὺς φόρους, καὶ τὸν ἀπένειμε στὴν Λαοδίκεια. Οἱ Ἀντιοχεῖς, ὅπως ἦταν φυσικό, προσεβλήθησαν γι’ αὐτὴ τὴν ὑποτίμηση τῆς πόλεώς τους, τῆς τόσο ἔνδοξης. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, ὁ ὁποῖος τοὺς παραμύθησε καὶ τοὺς ἐμψύχωσε μὲ τοὺς περίφημους «Πρὸς ἀνδριάντας λόγους», καθ’ ὅλη τὴν περίοδο ποὺ περίμεναν τὴν τιμωρία τοῦ βασιλιὰ γιὰ τὴ στάση τοὺς αὐτή, ἐκμεταλλεύθηκε τὴν ἀφορμὴ καὶ ἀνέπτυξε, ἀπὸ θεολογικῆς πλευρᾶς, ποιὰ πόλη εἶναι ὄντως μητρόπολη. Ἃς παρακολουθήσουμε τὶς σκέψεις του καὶ ἂς ἀπολαύσουμε τὴν χρυσὴ καὶ ἀπαράμιλλη διαλεκτική του.

    Μάθε σὲ τί συνίσταται τὸ ἀξίωμα τῆς πόλεως καὶ τότε θὰ ἐννοήσεις ὅτι, ἂν οἱ κάτοικοι δὲν τὸ ξευτελίσουν, κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ τοὺς τὸ ἀφαιρέσει. Τὸ ἀξίωμά της δὲν εἶναι στὸ ὅτι τὴν ὀνόμασε ἔτσι ὁ αὐτοκράτορας κι ὅτι ἔχει τὸ προβάδισμα ἀνάμεσα στὶς ἄλλες πόλεις· οὔτε τὸ ὅτι ἔχει μεγάλα καὶ ὡραῖα οἰκοδομήματα, στοὲς εὐρύχωρες μὲ πολλοὺς κίονες, τόπους περιπάτου, πανέμορφους κήπους, θέατρα, λουτρά, στάδια, ἱππόδρομο. Τὸ πραγματικὸ ἀξίωμα τῆς πόλεως εἶναι ὅταν ἔχουν ἀρετὴ καὶ εὐσέβεια οἱ κάτοικοί της. Ἂν αὐτὸ δὲν ὑπάρχει, τότε εἶναι ἡ εὐτελέστερη ἀπ’ ὅλες τὶς πόλεις. Μητροπόλεις ἦταν τὰ Σόδομα καὶ ἡ Γομμόρα, ἡ Βαβυλῶνα, ἡ Νινευή, τὰ Ἱεροσόλυμα. Κι ὅμως, αὐτὲς οἱ πόλεις ὅλες καταστράφηκαν καὶ ὀνειδίσθηκαν ἀπὸ τὴν ἁγία Γραφή, ἀκριβῶς, διότι οἱ κάτοικοί τους ἐξόκειλαν στὴν ἀσέβεια καὶ τὴν διαφθορά. Ἡ Ἱερουσαλὴμ ὀνειδίσθηκε ὄχι μόνο ἀπὸ τοὺς προφῆτες στὴν Παλαιὰ Διαθήκη ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Κύριο.

    Τὸ πραγματικὸ ἀξίωμα τῆς Ἀντιοχείας τὸ ἀπαρτίζουν τὰ ἑξῆς·

 

Ἅ΄ Τὸ ὅτι ἐδῶ ὀνομασθήκαμε γιὰ πρώτη φορᾷ Χριστιανοὶ (Πράξ. 11,26). Αὐτὸ τὸ ἔπαθλο καμμία πόλη δὲν τὸ ἔχει· οὔτε κι αὐτὴ ἡ Ρώμη.

 

Β΄ Σὲ μεγάλη πεῖνα, οἱ κάτοικοι τῆς Ἀντιοχείας ἀποφάσισαν νὰ στείλουν στοὺς Χριστιανοὺς τῶν Ἱεροσολύμων βοήθεια, ἀνάλογα μὲ τὴν οἰκονομικὴ εὐπορία τοῦ καθενὸς (Πράξ. 11,28-29).

 

Γ΄ Κατῆλθαν μερικοὶ ἀπὸ τὴν Ἰουδαία στὴν Ἀντιόχεια καὶ νοθεύοντας τὸ χριστιανικὸ κήρυγμα κήρυτταν ἤθη καὶ ἔθιμα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μὲ παροδικὴ καὶ σχετικὴ ἀξία, ὅπως ἡ περιτομή. Οἱ Ἀντιοχεῖς δὲν τὸ δέχθηκαν αὐτὸ καὶ ἔστειλαν εἰς Ἱεροσόλυμα Παῦλο καὶ Βαρνάβα νὰ λυθεῖ τὸ Θέμα διὰ παντὸς (Πράξ. 15,1-29).

 

    Αὐτὰ ποὺ ἐκθέσαμε εἶναι ποὺ κάνουν τὴν Ἀντιόχεια Μητρόπολη· ὄχι στὴ γῆ ἀλλὰ στὸν οὐρανό. Ὅλες οἱ ἄλλες τιμὲς εἶναι φθαρτὲς καὶ προσωρινές. Πόλη ποὺ δὲν ἔχει εὐσεβεῖς πολῖτες εἶναι χειρότερη κι ἀπὸ κωμόπολη κι ἀπὸ σπήλαιο. Καὶ ὄχι ἁπλῶς πόλη ἀλλὰ κι αὐτὸς ὁ ναὸς τοῦ Σολομῶντος. Ἐκεῖ γινόταν θυσίες, προσευχές, λατρεῖες· ἐκεῖ ὑπῆρχαν τὰ ἅγια τῶν ἁγίων μὲ τὰ χερουβίμ, τὴν κιβωτὸ τῆς διαθήκης μὲ τὶς πλάκες τοῦ νόμου, τὴ στάμνα τὴ χρυσή, τὴ ράβδο τοῦ Ἀαρῶν· ὅλα τὰ μεγάλα σύμβολα τῆς προνοίας τοῦ Θεοῦ. Ὁ ναὸς αὐτὸς σχεδιάσθηκε ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸ Θεὸ καὶ ἔγινε κατ’ ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ. Κι ὅμως αὐτὸς ὁ ναός, ἐπειδὴ ἔπαυσαν νὰ ἔχουν ἀρετὴ οἱ ἐκκλησιαζόμενοι, ἀπὸ οἶκος προσευχῆς ὀνομάσθηκε σπήλαιο λῃστῶν (Μάτθ.21,13) καὶ καταστράφηκε ὁριστικά, ὅπως προφήτεψε ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, στὴν ἅλωση τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους τὸ 70μ.Χ..

    Τί ἦταν λαμπρότερο ἀπὸ τὴν πόλη τῶν Σοδόμων; Οἰκοδομήματα λαμπρά, τείχη, ἔδαφος εὔφορο, πλοῦτος καὶ ἄλλα πολλὰ τὴν καθιστοῦσαν παράδεισο ἐπίγειο. Κι ὅμως οἱ βάρβαροι νίκησαν τὴ πόλη τῶν Σοδόμων. Τί ἦταν ἡ καλύβα τοῦ Ἀβραάμ; Ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀξίας καὶ χωρὶς καμμία ἀσφάλεια. Κι ὅμως, ὁ Ἀβραὰμ ὄχι μόνο δὲν νικήθηκε, ἀλλ’ ἀντιθέτως μὲ τοὺς 318 ὑπηρέτες τοῦ ἐπιτέθηκε στὸ στρατόπεδο τῶν ἀντιπάλων τῶν Σοδόμων, ἐπειδὴ εἶχαν αἰχμαλωτίσει τὸν ἀνεψιὸ τοῦ Λὼτ καὶ τοὺς νίκησε (Γέν. 14ο κέφ.).

    Λοιπόν, ὄχι τὸ μέγεθος ἀλλὰ ἡ ἀρετὴ κάνει τὴν Μητρόπολη.

    Ἐὰν νομίζεις ὅτι τὸ ἀξίωμα τὸ δίνει μόνο ἡ κοσμικὴ ἰσχύ, τότε σκέψου ὅτι καὶ οἱ ἄνθρωποι τοῦ ὑποκόσμου παίρνουν συμμετοχὴ στὴν ἀξία αὐτή. Πρᾶγμα ποὺ εἶναι ἄτοπο καὶ ὑποτιμητικὸ διὰ τοὺς ἐντίμους πολῖτες. Τώρα ποὺ ἡ Ἀντιόχεια τιμωρήθηκε καὶ ὁ αὐτοκράτορας ἔκλεισε τὰ λουτρά, τὰ θέατρα, τὸν ἱππόδρομο, τώρα ἔγινε οὐσιαστικὰ Μητρόπολη· διότι ἐξέλειψαν οἱ ἑστίες τῆς κακίας. «Ἀλλοίμονό σου Ἀντιόχεια», εἶπαν μερικοί, «ποὺ ἐρήμωσες ἀπὸ κόσμο καὶ κοσμικὴ ζωή». Ἀλλοίμονό σου, λέγω ἐγώ, ὅταν οἱ πολῖτες σου ἁμαρτάνουν. Ἡ ὀλιγαριθμία, ὅταν ἔχει ἐνάρετους, δὲν βλάπτει· οὔτε τὸ πλῆθος, ὅταν εἶναι ἁμαρτωλό, ὠφελεῖ. Ὁ Χριστὸς ταλάνισε πόλεις, ὄχι γιατί ἦταν ὀλιγάριθμοι ἢ ἐπειδὴ δὲν ἦταν Μητροπόλεις, ἀλλὰ διότι ἦταν ἁμαρτωλές. «Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσαλὴμ ἡ ἀποκτέννουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν!» (Μάτθ. 23,37). Καὶ ὁ Ἠσαΐας κράζει· «ἐὰν εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν υἱῶν τοῦ Ἰσραὴλ τόσο μεγάλος ὅσο καὶ ἡ ἄμμος τῆς θάλασσας, νὰ ξέρετε, μόνο οἱ λίγοι εὐσεβεῖς θὰ σωθοῦν» (Ἤσ. 10,22 · Ρώμ. 9,27). Ἀκόμη καὶ τὸ ὅτι χάθηκε τὸ ἀξίωμα τῆς Μητροπόλεως, σ’ αὐτὸ συνετέλεσε ἡ κακία καὶ ἡ διαφθορὰ ἀρκετῶν κατοίκων της. Οἱ ρᾴθυμοι καὶ ἀργόσχολοι καὶ παράσιτοι ἐξώθησαν τὶς ταραχὲς στὰ ἄκρα, μ’ ἀποτέλεσμα νὰ τιμωρηθεῖ ἡ πόλη. Ἄν, λοιπόν, τὸ ἀξίωμά της δὲν τὴν ἔσωσε ἀπὸ τὴν τιμωρία τοῦ ἐπιγείου βασιλιά, δὲν θὰ τὴ σώσει καὶ ἀπὸ τὸν ἐπουράνιο, ὅταν ἁμαρτάνει κατάφορα καὶ ἀδικαιολόγητα. Οὔτε καὶ ὠφελεῖ στὴν φτώχεια, στὴν δυστυχία, στὴν ἀσθένεια, στὴ ἐπιδρομὴ τῶν ἐχθρῶν καὶ σὲ ἄλλα δεινὰ τὸ ἀξίωμα τῆς πόλεως. Ἀντιθέτως τὰ ἐπιτείνει πολλὲς φορές.

    Συνεπῶς, ἡ ἀρετὴ εἶναι τὸ μόνο ἀξίωμα καὶ τὸ μόνο ἐγκώμιο μιᾶς πόλεως.

 

Ἰωάννου Χρυσοστόμου ἔργα,
Ε.Π.Ε. 32,528-540, περιληπτικὴ διασκευή.

Διὰ τὴν ἀπόδοση·