Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΑΝΟΠΛΙΑ (Εφεσ. 6,10-20)

$Description: F:\pmeletios\images\apostolos_paylos.png$

«Το λοιπόν αδελφοί μου». Όταν πλησιάζει να τελειώσει η επιστολή που γράφει κάθε φορά, ο Παύλος χρησιμοποιεί αυτή τη φράση.

«Ενδυναμούσθε εν Κυρίω και εν τω κράτει της ισχύος αυτού». Μίλησε πιο πάνω για τις σχέσεις των μελών της οικογενείας, του άνδρα και της γυναίκας, των γονέων και των παιδιών, των κυρίων και των δούλων, γιατί και οι δούλοι ήταν μέρος της οικογενείας αναπόσπαστο την εποχή εκείνη. Και αφού ρύθμισε τις σχέσεις μεταξύ τους, ώστε η οικογένεια να ζει και να δρα αρμονικά, έρχεται να μιλήσει για κάθε πρόσωπο της οικογένειας χωριστά και να του πει τι αμυντικό οπλισμό πρέπει να διαθέτει.

Κάθε οικία είναι κι ένα στρατόπεδο και πρέπει να εξοπλισθούν οι οπλίτες του ανάλογα. Πιο πάνω τους μίλησε για πράγματα μεγάλα και δύσκολα και μπορεί να τους δημιούργησε πρόβλημα πως θα κατορθώσουν να βιώσουν και να εφαρμόσουν τα όσα τους είπε. Γι’ αυτό εδώ θα τους πει ότι με τη δύναμη του Θεού θα τα πετύχουν και ας μη τρομάζουν που είναι μεγάλα. «Ενδυναμούσθε εν Κυρίω»· τη δύναμή θα την πάρετε από τον Κύριο και δεν θα την αποκτήσετε εξ ιδίων. Αυτός είναι παντοδύναμος και μπορεί να σας ενδυναμώσει αφάνταστα και ακατανόητα. Έχετε θάρρος λοιπόν και μη απελπίζεστε.

«Ενδύσασθε την πανοπλίαν του Θεού προς το δύνασθαι υμάς στήναι προς τας μεθοδείας του διαβόλου». Ο Παύλος παίρνοντας αφορμή από την εικόνα των Ρωμαίων στρατιωτών της εποχής, που ο οπλισμός τους αποτελούνταν από την ασπίδα, το ξίφος, το δόρυ, τον θώρακα, την περικεφαλαία και τις περικνημίδες, χρησιμοποιεί πιο κάτω αυτές τις λέξεις δίνοντας τις πνευματικό περιεχόμενο. Φυσικά δεν τις χρησιμοποιεί κατ’ απόλυτη αντιπαραβολή, διότι δεν αναφέρει τις περικνημίδες και το δόρυ, προσθέτει δε τα υποδήματα και τη ζώνη, τα οποία είναι ουσιώδη μέρη της στρατιωτικής ενδυμασίας, αν και δεν είναι από τα κύρια εξαρτήματα του οπλισμού των στρατιωτών. Ο Παύλος παρουσιάζοντας τον ανθρώπινο οπλισμό των τότε λεγεωνάριων, αντιπαραθέτει τον θεϊκό εξοπλισμό που πρέπει να διαθέτουν οι πιστοί. Είναι σαν να τους λέγει· Μόνοι σας δεν θα μπορέσετε να αντιμετωπίσετε τις μεθοδείες του διαβόλου. Έχει πολλά τεχνάσματα και τρόπους να σας εξουδετερώσει. Είναι πανούργος και πολυμήχανος στον ανορθόδοξο πόλεμο. Κύριο μέσο του το καμουφλάζ. Ποτέ ο διάβολος δεν παρουσιάζει κάτι ως αμαρτία. Ποτέ δεν σου λέγει ξεκάθαρα αμάρτησε. Όλα τα ωραιοποιεί και τα λανσάρει σαν κάτι το αθώο, το σωστό, το αρμόζον. Συνεπώς μη τον υποτιμάτε. Ως «λέων ωρυόμενος» (Α΄ Πετρ.5,8) αλλά και «ως άγγελος φωτός» εργάζεται. Και ουρλιάζει λυσσασμένα για να σας τρομοκρατήσει και χαμογελά τρυφερά, με καμουφλάζ ευσεβείας και φιλίας, για να σας ξεγελάσει. Πολλές φορές μας οδηγεί στην καταστροφή μέσω της αρετής. Μας αφήνει ή μας σπρώχνει να επιτύχουμε πνευματικά κατορθώματα και μετά μας γκρεμίζει με την κενοδοξία και την έπαρση. Λοιπόν χρειάζεστε θεϊκό εξοπλισμό και προστασία. Μη έχετε εμπιστοσύνη στον εαυτό σας ούτε και να στηρίζεσθε σε ανθρώπους. Η ανθρώπινη λογική, εξυπνάδα και επινοητικότητα δεν εξυπηρετούν ούτε και ασφαλίζουν.

«Ότι ουκ έστιν ημίν η πάλη προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τας αρχάς, προς τας εξουσίας, προς τους κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνος τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας».

Δεν είναι η πάλη μας προς «αίμα και σάρκα», δηλαδή προς ανθρώπους ομοούσιους και ομοιοπαθείς, με ανθρώπινο μυαλό και ανθρώπινες δυνατότητες, αλλά προς πονηρά και άυλα πνεύματα, τα οποία είναι χωρισμένα σε διάφορα τάγματα όπως και οι άγγελοι (πρβλ. Εφεσ.1,21). Δεν υπάρχει καμμία ομοιότητα και σχέση του ορατού και σωματικού πολέμου με τον αόρατο και πνευματικό. Συνεπώς μόνο πνευματικά και με τη βοήθεια του Θεού, των αγγέλων και των αγίων μπορούμε ν’ ανταπεξέλθουμε στον αγώνα μας εναντίον τους.

«Αρχάς και εξουσίας». Όπως στις επουράνιες δυνάμεις υπάρχουν οι πρόκριτοι των αγγέλων, οι αρχές, οι εξουσίες, οι θρόνοι, οι κυριότητες κ.ά. έτσι συμβαίνει και στους δαίμονες. Έχουμε και τους επιτελείς και αρχηγούς των δαιμόνων. Ο Παύλος εδώ θέλει να πει ότι δεν έχουμε ν’ αντιπαλέψουμε απλώς με «στρατιώτες» δαίμονες αλλά με τους επιτελείς τους.

«Προς τους κοσμοκράτορας». Όχι με την έννοια ότι είναι κύριοι του κόσμου αυτού, αν και φαινομενικά έτσι παρουσιάζεται (Πρβλ. Ματθ. 4,8-9). Κόσμο εδώ η Γραφή ονομάζει τις πονηρές πράξεις. Π.χ. «Υμείς ουκ εστέ εκ του κόσμου τούτου, ώσπερ εγώ ουκ ειμί εκ του κόσμου» (Ιω.17,14). «Ου δύναται ο κόσμος μισείν υμάς· εμέ δε μισεί ότι εγώ μαρτυρώ περί αυτού ότι έργα αυτού πονηρά εστίν» (Ιω, 7,7). Λοιπόν οι δαίμονες κυριαρχούν στους πονηρούς ανθρώπους και στους ανθρώπους που έστω και για λίγο πέφτουν σε πονηρές πράξεις από απροσεξία και ακηδία. Είναι αυτοί που κυριαρχούν στον υπόκοσμο και τον κόσμο που είναι μακριά από τον Θεό. Στους ευσεβείς όμως, στον όντως «κόσμο», δεν έχουν καμμία εξουσία και κανένα δικαίωμα.

«Του σκότους του αιώνος τούτου». Του πνευματικού σκότους εννοεί, της πονηριάς που επικρατεί σ’ αυτή τη ζωή. που μας κάνει και λέμε ότι το καλό είναι κακό και το κακό είναι καλό. Λέγει «του αιώνος τούτου», διότι μέσα σ’ αυτόν τον αιώνα μόνο θα έχει θέση η πονηρία. Όχι στον μέλλοντα.

«Προς τα πνευματικά της πονηρίας». Πνευματικά πονηρά στοιχεία ή όντα. Η φράση αυτή αντιτίθεται προς τη φράση «αίμα και σάρκα».

«εν τοις επουρανίοις». Δύο σημασίες αναφέρουν εδώ οι πατέρες. α΄) Που εξορμούν από τα επουράνια, αφού είναι πνεύματα. β΄) Ο αγών δεν είναι για χρήματα, για δόξα, για «ζωτικά εδάφη και συμφέροντα», αλλά για αιώνια ζωή ή αιώνιο θάνατο. Εν τοις επουρανίοις σημαίνει σ’ αυτή τη φράση για τα επουράνια. Υπέρ των επουρανίων.

* * *

«Δια τούτο αναλάβετε την πανοπλίαν του Θεού». Ο Παύλος έχει υπ’ όψη του τους Ρωμαίους στρατιώτες, όπως προαναφέραμε, οι οποίοι ήταν γνωστοί και στους αναγνώστες του. Η εξάρτηση τους αποτελείτο από τα επιθετικά όπλα, το ξίφος και το δόρυ, και ο αμυντικός τους εξοπλισμός αποτελείτο από την ασπίδα, τον θώρακα, την περικεφαλαία, και τις περικνημίδες. Ο Παύλος σ’ αυτά που παραθέτει πιο κάτω παρασιωπά τις περικνημίδες και το δόρυ, προσθέτει όμως τα υποδήματα και την ζώνη. Το δόρυ καθαρά επιθετικό όπλο δεν το αναφέρει. Κυρίως αναφέρει τ’ αμυντικά εξαρτήματα· ενώ στο ξίφος δίνει τη πνευματική έννοια και ερμηνεία ότι είναι ο λόγος του Θεού. Απ’ την ανάλυση του Παύλου φαίνεται ότι δεν υπάρχει καμμία ουσιαστική ομοιότητα μεταξύ του Ρωμαίου στρατιώτη και του Χριστιανού. Απλά γίνεται παραβολική και μεταφορική αναφορά, τα πάντα δε ερμηνεύονται αλληγορικά. Η πανοπλία είναι του Θεού και όχι του Ρωμαίου στρατιώτη και η αποστολή της είναι διαφορετική.

«Ίνα δυνηθήτε αντιστήναι εν τη ημέρα τη πονηρά». Ημέρα πονηρά ονομάζει την παρούσα ζωή, λόγω των ελεεινών πράξεων που διαπράττονται κατ’ αυτήν. Σημαίνει όμως και τις στιγμές ξαφνικού πειρασμού, που δεχόμαστε αιφνιδιαστική επίθεση μεγάλης εντάσεως, όπως όταν επιτέθηκε η γυναίκα του Πετεφρή τον δίκαιο Ιωσήφ.

«Και άπαντα κατεργασάμενοι στήναι». Και αφού εργασθείτε επιμελώς και εντατικά και συστηματικά να υποτάξετε όλα τα πάθη και τις επιθυμίες που σας ενοχλούν, τότε, θα μπορέσετε να σταθείτε όρθιοι και να μη υποκύψετε ξανά στα πάθη που σας βασάνιζαν.

«Στήτε ουν περιζωσάμενοι την οσφύν ημών εν αληθεία». Γεμάτη είναι η Γραφή από εκφράσεις παρόμοιες. «Στήτε», «γρηγορείτε», «ούτω στήκετε εν Κυρίω» (Φιλιπ. 4,1), «ο δοκών εστάναι, βλεπέτω μη πέση» (Α΄Κορ. 10,12). Δεν ωφελούν τα όπλα αν δεν έχουν σωστή σύνταξη και αναπεπταμένο φρόνημα οι οπλίτες. Όταν λέγει «περιζωσάμενοι» δεν εννοεί υλική ζώνη. Όλα σ’ αυτή την περικοπή είναι συμβολικά και αλληγορικά.

Εδώ οσφύν (μέση) εννοεί την ψυχή του ανθρώπου. Ότι είναι η καρίνα στα πλοία το ίδιο είναι η μέση για το σώμα. Πρέπει να είναι συνεχώς ελεύθερη και σφιχτή. Έτσι η ψυχή του ανθρώπου πρέπει να μη είναι υποδουλωμένη στα πάθη, αλλά να μένει ελεύθερη στο να τηρεί τις εντολές του Θεού και σφιχτή από νήψη, προσοχή και προσευχή, ώστε να μη δεχθεί αιφνιδιαστική προσβολή του σατανά και καταστραφεί.

Οι Ισραηλίτες όταν γιόρτασαν το Πάσχα στην Αίγυπτο πριν φύγουν, επειδή έπρεπε να είναι έτοιμοι για την έξοδο και να βρίσκονται συνεχώς σε εγρήγορση, ο Θεός τους έδωσε εντολή· «έτσι να φάτε αυτό το Πάσχα· οι μέσες σας θα είναι ζωσμένες, θα φοράτε τα υποδήματά σας, τα μπαστούνια σας θα είναι στα χέρια σας, και θα τρώτε με σπουδή και βιασύνη». Από τα όσα λέγει εδώ ο Θεός υπάρχει και η συνήθεια σε μερικούς μοναχούς να κοιμούνται με τα ρούχα και τα παπούτσια τους ή καθιστοί, όπως κοιμούνται στο στρατό οι στρατιώτες που ανήκουν στην επιφυλακή. Συνεπώς πρέπει να είμαστε έτοιμοι για την έξοδο μας, τουτέστιν το θάνατο και την Β΄ Παρουσία. Μη σκεπτόμαστε την Αίγυπτο, δηλαδή την παρούσα ζωή με τα υλικά αγαθά και τις υλικές χαρές της, όπως κάνανε οι Ισραηλίτες που περιφρονούσαν τη γη Χαναάν. Ας σκεπτόμαστε τον ουρανό και ας δεχόμαστε να περνούμε την έρημη από αρετές και πνευματικά αγαθά παρούσα ζωή. μη αποκάμουμε ούτε ν’ αποκαρδιωθούμε. Δεν μας οδηγεί ο Μωυσής αλλά ο ίδιος ο Χριστός.

«Εν αληθεία»· ας μη αγαπάμε κανένα ψεύδος, ας επιδιώκουμε συνεχώς την αλήθεια. Το ψέμα είναι η δεξιοτεχνία και η αρετή του σατανά, αλήθεια είναι η δεξιοτεχνία και η αρετή του χριστιανού. Η Τατιάνα Γκορίτσεβα, Ρωσίδα εξόριστη στην Ευρώπη από το τότε σοβιετικό καθεστώς, αναφέρει ότι, όταν ανέκρινε η K.G.B. τους κρατουμένους της, «οι περισσότεροι προσπαθούν να πουν ψέματα, να επινοήσουν διάφορα. Αλλά ο διάβολος σ’ ότι έχει σχέση με απάτη είναι πάντα πιο πονηρός από τους άλλους, τους απλούς ανθρώπους»¹. Γι’ αυτό αναλογίσθηκε ότι, αφού ο διάβολος υπερτερεί στο ψέμα, δεν μπορείς να τον νικήσεις με τα μέσα του. Αν θες να τον νικήσεις θα χρησιμοποιήσεις τα μέσα του Χριστού. Μόνο με το ευαγγέλιο νικά ο χριστιανός.

Κάποτε, όταν ο Άγγλος ναύαρχος Νέλσων έκανε αποκλεισμό στον Ναπολέοντα έξω από την Ισπανία, ο Μιαούλης κατόρθωσε να τον διασπάσει και να φέρει εφόδια στον Ναπολέοντα, με το αζημίωτο φυσικά. Στο γυρισμό όμως ο άνεμος έπεσε ξαφνικά και έτσι το πλοίο του έπεσε στα χέρια του Νέλσονα. Τον έφεραν δεμένο μπροστά του και ο Νέλσων του είπε· «Αν ήμουν εγώ στη θέση σου και συ στη δική μου, τι θα με έκανες;». «Θα σε κρεμούσα στο πιο ψηλό κατάρτι» απάντησε ο Μιαούλης. Ο Νέλσων θαυμάζοντας την ειλικρίνεια και το θάρρος του τον άφησε ελεύθερο. Την αρετή μας την θαυμάζουν ακόμη και οι εχθροί μας.

«Και ενδυσάμενοι τον θώρακα της δικαιοσύνης». Όπως με την εξάρτηση που φορούσαν οι πολεμιστές προστατεύανε τον θώρακά τους από τα βέλη και τα ακόντια, έτσι και ο πνευματικός αγωνιστής προστατεύει το είναι του με την δικαιοσύνη. Δικαιοσύνη εδώ εννοεί, όπως και σε άλλα μέρη της Γραφής, τον ενάρετο βίο. Τον ενάρετο πολλοί τον χτυπούνε με πολλά μέσα· κανένας όμως δεν μπορεί να τον βλάψει. Ούτε κι αυτός ο διάβολος. Γι’ αυτό λέγει ο Χριστός· «Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνη».

«Και υποδησάμενοι τους πόδας εν ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης». Εδώ μιλάει με κάποια ασάφεια παρατηρεί ο ιερός Χρυσόστομος. Μάλλον εννοεί ή να είναι έτοιμοι να κηρύξουν το ευαγγέλιο ή να είναι έτοιμοι να εξέλθουν στην αιώνια ζωή. Και τα δύο δεν σημαίνουν τίποτα άλλο παρά βίο άριστο.

«Ευαγγελίου της ειρήνης». Επειδή μίλησε για πόλεμο ξεκαθαρίζει ότι αυτό αφορά μόνο τους δαίμονες και την αμαρτία. Κατά τα άλλα το ευαγγέλιο κηρύσσει ειρήνη με το Θεό εν πρώτοις και μετά με τους ανθρώπους.

«Επί πάσι αναλαβόντες τον θυρεόν της πίστεως». Θυρεός είναι η ασπίδα. Πίστη εδώ εννοεί τη χάρη του Θεού με την οποία γίνονται θαύματα. Είναι αυτό που λέγει ο Χριστός «εάν έχητε πίστιν ως κόκκον σινάπεως, ερείτε τω όρει τούτω, μετάβηθι εντεύθεν εκεί, και μεταβήσεται, και ουδέν αδυνατήσει υμίν» (Ματθ. 17,20). Καταλαβαίνουμε εδώ ότι η πνευματική πανοπλία είναι για τους μεγάλους αγίους και συνεπώς πρέπει όλοι να φθάσουμε σε υψηλές βαθμίδες αγιότητας.

«Εν ω δυνήσεσθε πάντα τα βέλη του πονηρού τα πεπυρωμένα σβέσαι». Η ασπίδα της μεγάλης πίστεως μας κάνει άτρωτους από όλα τα βέλη του πονηρού. Δηλαδή τους πειρασμούς και τις άτοπες επιθυμίες. Τα θεωρεί πεπυρωμένα για να δείξει την ένταση των πειρασμών και των επιθυμιών αλλά και το «κάψιμο» που προξενούν στην ψυχή μας. Τίποτα όμως από αυτά δεν μπορεί να μας βλάψει και τα πάντα μπορούμε να κατορθώσουμε στην πνευματική ανέλιξη, εάν έχουμε την ασπίδα της πίστεως. Πώς όμως θ’ αποκτήσουμε αυτή τη πίστη; Όταν κατορθώσουμε όλα τ’ άλλα τα οποία ανέφερε προηγουμένως. Την αλήθεια, τη δικαιοσύνη, την εν γένει ενάρετη ζωή. Υπάρχει αλληλοπεριχώρηση και εξάρτηση πίστεως και εναρέτου ζωής.

«Και την περικεφαλαίαν του σωτηρίου δέξασθε». Την ελπίδα της σωτηρίας εννοεί εδώ. Να ελπίζετε ότι θα σωθείτε. Μην είσθε απαισιόδοξοι ούτε να απελπίζεστε.

«Και την μάχαιρα του Πνεύματος, ο έστι ρήμα Θεού». Για να κατανοήσουμε το χωρίο αυτό ας θυμηθούμε το «Ζων γαρ ο λόγος του Θεού και ενεργής και τομώτερος υπέρ πάσαν μάχαιραν δίστομον και δακνούμενος άχρι μερισμού και ψυχής τε και πνεύματος, αρμών τε και μυελών, και κριτικός ενθυμήσεων και εννοιών καρδίας». Επίσης στην αποκάλυψη του Ιωάννη όταν βλέπει τον Χριστό σε όραμα λέγει· «και εκ του στόματος αυτού ρομφαία δίστομος οξεία εκπορευομένη» (Αποκ. 1,26). Συνεπώς η μάχαιρα του Πνεύματος είναι ο λόγος του Θεού είτε αναγιγνωσκόμενος είτε κηρυττόμενος είτε αποκαλυπτόμενος με οιονδήποτε τρόπο.

«Διά πάσης προσευχής και δεήσεως». Επειδή είπε «Δυνήσεσθε πάντα τα βέλη του πονηρού… σβέσαι» για να μη τους κάνει και περηφανευθούν τους φανερώνει ότι έχουν ανάγκη συνεχούς του θείου ελέους.

«Προσευχόμενοι εν παντί καιρώ». Είναι αυτό που λέγει αλλού «αδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α΄ Θεσ. 5,17).

«Εν πνεύματι». Να ζητάς τα κατά Θεό και όχι τα κατά κόσμο. Η προσευχή σου να είναι κινούμενη από το Άγιο Πνεύμα. Να είσαι πνευματοκίνητος.

«Αγρυπνούντες εν πάση προσκαρτερήσει και δεήσει». Είτε την ολονύκτιο αγρυπνία εννοεί ή την συνεχή νήψη, προσοχή και προσευχή. Ακόμη και στον ύπνο πρέπει ν’ αγρυπνεί η ψυχή. «Εγώ καθεύδω και η καρδία μου αγρυπνεί» λέγει στο «Άσμα Ασμάτων». Ας θυμηθούμε την Άννα την μητέρα του Σαμουήλ, ας θυμηθούμε την Χαναναία, τους τυφλούς της Ιεριχώ για να εννοήσουμε τι μας ζητά.

«Περί πάντων των αγίων και υπέρ εμού». Και οι άγιοι χρειάζονται την προσευχή μας όπως και εμείς την δική τους προσευχή. Κανείς δεν υπάρχει που να μη τη χρειάζεται. Οι άγιοι στηρίζουν την Εκκλησία και η Εκκλησία στηρίζει τους αγίους.

«Ίνα μοι δοθή λόγος εν ανοίξει του στόματός μου, εν παρρησία γνωρίσαι το μυστήριον του ευαγγελίου». Εδώ τονίζεται η αναγκαιότητα της προσευχής του λαού του Θεού για να προχωρήσει η ιεραποστολή. Το συνιστά αυτό και ο Κύριος· «δεήθητε ουν του Κυρίου του θερισμού όπως εκβάλη εργάτας εις τον θερισμόν αυτού» (Ματθ. 9,38).

«Υπέρ ου (ευαγγελίου) πρεσβεύω εν αλύσει». Πόσο φιλάνθρωπος είναι ο Θεός! Πόσο μας ανέχεται. Έστειλε τους αποστόλους να πρεσβεύουν για τον ίδιο, για την ειρήνη, για τη σωτηρία και οι άνθρωποι τους πήραν και τους συνέλαβαν. Δεν σεβάστηκαν ούτε το νόμο των ανθρώπων ότι οι πρεσβευτές δεν συλλαμβάνονται ποτέ· ούτε κακοποιούνται. Τώρα οι αλυσίδες εμποδίζουν τον Παύλο να κηρύξει με παρρησία και ελεύθερα το ευαγγέλιο. Γι’ αυτό ζητά τις προσευχές των πιστών να του δοθεί ελευθερία να κηρύξει.

1. Τατιάνα Γκορίτσεβα, Είναι επικίνδυνο να μιλάς με το Θεό, εκδ. «Τήνος», Αθήνα 1987, σ.14.